Νεάνθης ο Κυζικηνός

Ο Νεάνθης ο Κυζικηνός, μαθητής του ρήτορα Φιλίσκου του Μιλήσιου,[1] υπήρξε πολυγραφότατος συγγραφέας περί τα μέσα του 3ου π.Χ. αιώνα.

Από τα συγγράμματά του είναι γνωστά σήμερα τα εξής:
- Ἑλληνικά (αποτελούμενο από έξι τουλάχιστον βιβλία στα οποία πραγματευόταν διάφορα μυθολογικά, γεωγραφικά και ιστορικά θέματα)·
- Ὥροι Κυζικηνῶν (ένα χρονικό της γενέτειράς του Κυζίκου)· 
- Αἱ περὶ Ἄτταλον ἱστορίαι (ιστορίες για τον Άτταλο, τον βασιλιά της Περγάμου)·
- Περὶ ἐνδόξων ἀνδρῶν·
- Περὶ Πυθαγορικῶν (πληροφορίες για την ζωή και το έργο των Πυθαγορείων)·
- Περὶ τελετῶν·
- Τὰ κατὰ πόλιν μυθικά·
 καθώς και οι ρητορικού περιεχομένου πραγματείες·
- Περὶ κακοζηλίας ῥητορικῆς και
- Λόγοι πανηγυρικοί.[2]

Περί ενδόξων ανδρών

Το σπουδαιότερο έργο του πάντως, αυτό που τον έκανε ευρύτατα γνωστό, ήταν το Περί ενδόξων ανδρών, μια συλλογή βιογραφικών στοιχείων και ανεκδότων από την ζωή επιφανών προσώπων. Από τα αποσπάσματα που σώθηκαν μαθαίνουμε ότι ο Πλάτων πέθανε σε ηλικία 84 ετών και ότι λεγόταν έτσι επειδή είχε μέτωπο πλατύ· ότι ο Σοφοκλής πέθανε επίσης σε μεγάλη ηλικία πνιγμένος από μια ρώγα σταφύλι· ότι τον Ηράκλειτο τον κατασπάραξαν -ζωντανό ακόμη- τα σκυλιά (κυνόβρωτος γενέσθαι)· ότι ο Τίμων πέφτοντας από μια αχλαδιά χτύπησε άσχημα στο πόδι και αρνούμενος να πάει σε γιατρό έπαθε γάγγραινα και πέθανε. Υπήρχαν επίσης πληροφορίες για τον Επίχαρμο, τον Περίανδρο και τον Αντισθένη.

Σε άλλα έργα του ο Νεάνθης αναφερόταν στον Εμπεδοκλή και στον Πυθαγόρα (τον οποίο θεωρούσε φοινικικής καταγωγής και υποστήριζε ότι ο πατέρας του ήταν Σύρος έμπορος από την Τύρο εγκατεστημένος στη Σάμο).[3]
 

Περί τελετών

Στο έργο αυτό έδινε μια διαφορετική ιστορία του καθαρμού της Αθήνας από το Κυλώνειον άγος.
Αντίθετα από την επικρατούσα εκδοχή, υποστήριζε ότι ο Επιμενίδης (που είχε αναλάβει τον εξαγνισμό της πόλης) δεν ζήτησε να γίνουν θυσίες ζώων, αλλά ανθρωποθυσία. Ο Κρατίνος, ένας πανέμορφος νέος, προσφέρθηκε τότε εθελοντικά να θυσιασθεί για την σωτηρία της Αθήνας και αμέσως στον θάνατο τον ακολούθησε και ο εραστής του, ο Αριστόδημος[4].  (Εκδοχή που ο Πολέμων απέρριπτε ως αναληθή και φανταστική, όπως και πολλές άλλες απόψεις του Νεάνθη, στο πολεμικό του βιβλίο με τίτλο Αἱ πρὸς τὸν Νεάνθην ἀντιγραφαί).[5]

Από τα έργα του Νεάνθη σώθηκαν συνολικά 36 αποσπάσματα. Αναφέρονται κυρίως από τον Αθήναιο και τον Διογένη τον Λαέρτιο, αλλά και από τον Πλούταρχο, τον Στράβωνα, τον Παρθένιο, τον Κλήμη τον Αλεξανδρέα, τον Πορφύριο, τον Φαβωρίνο, τον Στέφανο τον Βυζάντιο κ.ά.

Ορισμένα πάντως έργα ενδεχομένως δεν ανήκαν στον Νεάνθη τον Κυζικηνό, αλλά σε κάποιον  Νεάνθη ρητοροδιδάσκαλο που έζησε λίγο νωρίτερα γύρω στα 300 π.Χ. [6]

---

1. Λεξικόν Σουίδα (Σούδα), λήμμα: "Νεάνθης".
2. W. Smith, A dictionary of Greek and Roman biography and mythology (1867), Τόμος II, σελ. 1145. Neanthes of Cyzicum
•  K. Müller, Fragmenta historicorum graecorum (1841), τόνος III, σελ. 2-11. Neanthes Cyzicenus
3. Müller, ό.π.
4. Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί, ΙΓ΄.78.
5. Αθήναιος, ΙΓ΄.79.
6. P. Kroh, Λεξικό των αρχαίων συγγραφέων, εκδ. U.S.P., 1996.
•   Α. Lesky, Ιστορία της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, σελ. 1057, εκδ. Κυριακίδη, 2011.

(Το άρθρο αναρτήθηκε από τον υπογράφοντα και στην ελληνική Βικιπαίδεια)

---

Νεοπτόλεμος ο Παριανός

Ο Νεοπτόλεμος ο Παριανός ήταν ποιητής, γραμματικός και γλωσσογράφος του 3ου π.Χ. αιώνα από το Πάριον της Μυσίας.

Έγραψε τα επικά ποιήματα Διονυσιάς[1] και Τριχθονία[2] (Ἐριχθονίς ή Ἐριχθονιάς)[3], καθώς και τα φιλολογικού ή λεξικογραφικού περιεχομένου έργα: Περὶ ἐπιγραμμάτων,[4] Περὶ ἀστεϊσμῶν,[5] Περὶ ποιήσεως, Περὶ γλωσσῶν Ὁμήρου[6] (το οποίο εκτιμάτο ως άριστο βοήθημα στη μελέτη των ομηρικών επών) και Φρύγιαι φωναί[7] (το οποίο μάλλον κατέγραφε και εξηγούσε τις φρυγικής προέλευσης λέξεις της Ελληνικής).[8]

Ο Στράβων θεωρούσε τον Νεοπτόλεμο τον Παριανό "αξιομνημόνευτο γλωσσογράφο",[9] ενώ ο σχολιαστής Πορφυρίων πίστευε ότι οι περί ποιήσεως απόψεις του Νεοπτόλεμου επηρέασαν σημαντικά τον Ρωμαίο ποιητή Οράτιο.

Από τα έργα του Νεοπτόλεμου σώθηκαν ελάχιστα αποσπάσματα που περιελήφθησαν στις συλλογές Analecta Alexandrina (1843) [10] και Collectanea Alexandrina (1925).

---

   Σημειώσεις

1. Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί, Βιβλίον Γ', 23· [Νεοπτόλεμος δ᾽ ὁ Παριανὸς ἐν τῇ Διονυσιάδι].
2. Αχιλλεύς Τάτιος, Εἰσαγωγή εἰς τὰ Ἀράτου φαινόμενα, 22.
3. Μεγάλη ελληνική εγκυκλοπαίδεια Π. Δρανδάκη, ομώνυμο λήμμα
•  P. Kroh, Λεξικό αρχαίων συγγραφέων, ομώνυμο λήμμα.
4. Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί, Βιβλίον Ι', 81·
    [Νεοπτόλεμος δὲ ὁ Παριανὸς ἐν τῷ περὶ ἐπιγραμμάτων ἐν Χαλκηδόνι φησὶν ἐπὶ τοῦ Θρασυμάχου τοῦ σοφιστοῦ μνήματος ἐπιγεγράφθαι τόδε τὸ ἐπίγραμμα: τοὔνομα θῆτα ῥῶ ἄλφα σὰν ὖ μῦ ἄλφα χεῖ οὖ σάν, / πατρὶς Χαλκηδών: ἡ δὲ τέχνη σοφίη].
5. Στοβαίος, Ἀνθολόγιον, IV, 52.24.
6. C. O. Brink, Horace on Poetry: Prolegomena to the Literary Epistles, "Neoptolemus of Parium", σελ. 43-48, Cambridge University Press, 2011. (Στο κείμενο του Brink περιλαμβάνονται και όλες οι αρχαίες αναφορές στα έργα του Νεοπτόλεμου του Παριανού.)
7. Αχιλλεύς Τάτιος, Εἰσαγωγή εἰς τὰ Ἀράτου φαινόμενα,5.
8. Βλέπε επίσης: W. Smith, Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, "Neoptolemus", τόμ.  2, σελ. 1156 - όπου όμως ο Νεοπτόλεμος αποκαλείται Neoptolemus of Paros [Πάριος], αντί of Parium [Παριανός].
9. Στράβων, Γεωγραφικά, Βιβλίον ΙΓ΄, 19·
   [ἐκ Παρίου μὲν οὖν ὁ γλωσσογράφος κληθεὶς ἦν Νεοπτόλεμος μνήμης ἄξιος].
10. August Meineke, Analecta alexandrina (1843), σελ. 357-360,. Google books

(Το άρθρο αναρτήθηκε από τον υπογράφοντα και στην ελληνική Βικιπαίδεια)

---

Νίκανδρος ο Αλεξανδρεύς

Ο Νίκανδρος ο Αλεξανδρεύς ήταν περιπατητικός φιλόσοφος από την Αλεξάνδρεια.

Σύμφωνα με την Σούδα έγραψε ένα έργο για τους μαθητές και διαδόχους του Αριστοτέλη ("Περὶ τῶν Ἀριστοτέλους μαθητῶν").

---

1. Λεξικόν Σουίδα (Σούδα), λήμμα: "Αἰσχρίων"
•  W. Smith, A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, "Nicander of Alexandria".

(Το άρθρο αναρτήθηκε από τον υπογράφοντα και στην ελληνική Βικιπαίδεια)

---

Νίκανδρος ο Θυατειρηνός

Ο Νίκανδρος ο Θυατειρηνός (από τα Θυάτειρα της Λυδίας) ήταν γραμματικός και ιστορικός του 3ου π.Χ. αιώνα.

Έγραψε ένα λεξικογραφικό έργο για τους ιδιωματισμούς της αττικής διαλέκτου (Ἐξηγητικὰ τῆς Ἀττικῆς διαλέκτου) και μια ιστορία των δήμων της Αττικής (Περὶ τῶν δήμων)[1]. Τα έργα του, από τα οποία σώθηκαν λίγα αποσπάσματα[2], χρησιμοποιήθηκαν από τον Αρποκρατίονα.

---

1. W. Smith, A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, "Nicander of Thyatira".
2. K. Müller, Fragmenta historicorum graecorum (1841), τόμος IV, "Nicander Thyatirenus".

(Το άρθρο αναρτήθηκε από τον υπογράφοντα και στην ελληνική Βικιπαίδεια)

---

Νίκανδρος ο Χαλκηδόνιος

Ο Νίκανδρος ο Χαλκηδόνιος ήταν ιστορικός της ελληνιστικής εποχής από την Χαλκηδόνα (ή Καλχηδόνα) της Βιθυνίας.

Έγραψε, σύμφωνα με τον Αθήναιο, ένα έργο τεσσάρων βιβλίων (με τίτλο Προυσίου συμπτώματα), στο οποίο εξιστορούσε τη ζωή του Προυσία, του διαβόητου για την φιλήδονη και τρυφηλή ζωή του βασιλιά της Βιθυνίας.[1] Από τον Αθήναιο μνημονεύεται και ένα άλλο έργο του Νίκανδρου με τον τίτλο Περιπέτειαι.[2]

---

1. Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί, XI.496e (11.94)·
    [Προυσίας. Ὅτι τὸ ποτήριον τοῦτο ἔξορθόν ἐστι προείρηται. Καὶ ὅτι τὴν προσηγορίαν ἔσχεν ἀπὸ Προυσίου τοῦ Βιθυνίας βασιλεύσαντος καὶ ἐπὶ τρυφῇ καὶ μαλακίᾳ διαβοήτου γενομένου ἱστορεῖ Νίκανδρος ὁ Καλχηδόνιος ἐν τετάρτῳ Προυσίου Συμπτωμάτων.]
•  W. Smith, A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, "Nicander of Chalcedon".
2. Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί, XII.606b (13.85).

(Το άρθρο αναρτήθηκε από τον υπογράφοντα και στην ελληνική Βικιπαίδεια)

---

Ξάνθος ο Λυδός

Ο Ξάνθος ο Λυδός ήταν εξελληνισμένος λογογράφος του 5ου π.Χ. αιώνα, καταγόμενος σύμφωνα με τη Σοὐδα[1] από τις Σάρδεις της Μικράς Ασίας (πληροφορία που αμφισβητείται από τον Στράβωνα).[2]  Από το έργο του σώθηκαν ελάχιστα μόνον αποσπάσματα.[3]

Ο Ξάνθος έγραψε στην ιωνική διάλεκτο μια ιστορία της πατρίδος του Λυδίας σε τέσσερα βιβλία με τίτλο Λυδιακά. Το έργο του σύμφωνα με τον Έφορο υπήρξε σημαντική πηγή πληροφοριών για τον κατά τι μεταγενέστερό του Ηρόδοτο[4], ενώ φαίνεται πως ακόμη και ο ιστορικός της ρωμαϊκής εποχής Νικόλαος Δαμασκηνός το χρησιμοποίησε ή και το αντέγραψε.[5]

Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς μνημονεύει και ένα άλλο έργο του Ξάνθου με τίτλο Μαγικά, όπου παρουσιάζετο η περσική θρησκεία των Μάγων[6], και ο Διογένης Λαέρτης ένα ακόμη για την ζωή του Εμπεδοκλέους.[7] Οι πληροφορίες αυτές δεν αναφέρονται όμως από άλλους αρχαίους συγγραφείς και γι' αυτό δεν θεωρούνται σήμερα ιδιαίτερα αξιόπιστες. Ειδικά το περί Εμπεδοκλέους φαίνεται πως ανήκε σε κάποιο άλλο Ξάνθο παντελώς άγνωστο κατά τα άλλα.

Στην αρχαιότητα κυκλοφορούσε επίσης και μια επιτομή του έργου του Ξάνθου γραμμένη από κάποιον Μένιππο.[8]

---

    Σημειώσεις

1. Λεξικόν Σουίδα, λήμμα: "Ξάνθος Κανδαύλου"·
    [Ξάνθος, Κανδαύλου, Λυδὸς ἐκ Σάρδεων, ἱστορικός, γεγονὼς ἐπὶ τῆς ἁλώσεως Σάρδεων].
2. Στράβων, Γεωγραφικά, Βιβλίο ΙΓ' , 4.9· 
    [Ξάνθος δὲ ὁ παλαιὸς συγγραφεὺς Λυδὸς μὲν λέγεται, εἰ δὲ ἐκ Σάρδεων οὐκ ἴσμεν].
3. K. Müller, Fragmenta Historicorum Graecorum, "Xanthus", τόμος I, σελ. 36-44
4. Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί, Βιβλίο XII, 515e· 
     [Ξάνθος ὁ Λυδὸς … ῎Εφορος ὁ συγγραφεὺς μνημονεύει αὐτοῦ ὡς παλαιοτέρου ὄντος καὶ ῾Ηροδότῳ τὰς ἀφορμὰς δεδωκότος].
5. Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, Π. Δρανδάκη.
6. Κλήμης Αλεξανδρεύς, Στρωματείς, III, 13.
7. Διογένης Λαέρτιος, Βίοι καὶ γνῶμαι τῶν ἐν φιλοσοφίᾳ εὐδοκιμησάντων, Βιβλίο Η΄, κεφ. Β΄ (Εμπεδοκλής), 63·   
    [καθάπερ Ξάνθος ἐν τοῖς περὶ αὐτοῦ (Εμπεδοκλέους) λέγει].
8. Διογένης Λαέρτιος, Βίοι καὶ γνῶμαι τῶν ἐν φιλοσοφίᾳ εὐδοκιμησάντων, Βιβλίο ΣΤ΄, κεφ. Η' (Μένιππος), 101·
    [Γεγόνασι δὲ Μένιπποι ἕξ: πρῶτος ὁ γράψας τὰ περὶ Λυδῶν καὶ Ξάνθον ἐπιτεμόμενος].

(Το άρθρο αναρτήθηκε από τον υπογράφοντα και στην ελληνική Βικιπαίδεια)

---

Παλαίφατος

Ο Παλαίφατος ήταν συγγραφέας άγνωστης εποχής από την Αίγυπτο ή την Αθήνα.[1]

Η Σούδα μνημονεύει τα έργα του· Αἰγυπτιακὴ θεολογία, Μυθικά, Λύσεις τῶν μυθικῶς εἰρημένων, Ὑποθέσεις εἰς Σιμωνίδην, Ἱστορία ἰδία και Τρωϊκά[2]. Μόνο όμως από το τελευταίο (Τρωικά) σώθηκαν κάποια αποσπάσματα (από τον Στέφανο Βυζάντιο, τον Αρποκρατίονα και τον Στράβωνα)[3].

Περί απίστων

Στον Παλαίφατο αυτόν αποδίδεται συχνά (χωρίς όμως μεγάλη βεβαιότητα) και ένα μικρό έργο που σώθηκε μέχρι σήμερα με τίτλο Παλαιφάτου Περί απίστων [ήτοι: περί απίστευτων ιστοριών]. Η Σούδα πάντως το αναφέρει ως έργο του Παλαίφατου του Πάριου[4], ενώ ορισμένοι νεώτεροι μελετητές το αποδίδουν είτε στον Παλαίφατο τον Αθηναίο είτε σε κάποιον ψευδο-Παλαίφατο, άγνωστο κατά τα άλλα.

Στις "απίστευτες ιστορίες" του ο Παλαίφατος (όποιος και αν ήταν αυτός) αφηγείται εν συντομία 51 μύθους και προσπαθεί να ανιχνεύσει το "πραγματικό" τους περιεχόμενο και την "αλήθεια" στην οποία αυτές παραπέμπουν[5]. Το έργο θεωρείται επιτομή ενός μεγαλύτερου χαμένου συγγράμματος. Πρωτοεκδόθηκε στη Βενετία το 1505 από τον Άλδο Μανούτιο.[6][7]

(Ελεύθερη διαδικτυακή δημοσίευση αρχαίου κειμένου: Παλαίφατος: Περὶ ἀπίστων)

---

 Σημειώσεις

1. Λεξικόν Σουΐδα, λήμμα: "Παλαίφατος Αιγύπτιος".
2. Τα Τρωικά ορισμένοι, σύμφωνα με την Σούδα, δεν τα απέδιδαν στον γραμματικό Παλαίφατο, αλλά στον Παλαίφατο τον Πάριο ή στον Παλαίφατο τον Αθηναίο (τον γιο του μυθικού Ακταίωνα).
3. K. Müller, Fragmenta historicorum Græcorum, vol. II, "Palæphatus Abydenus".
4. Λεξικόν Σουΐδα, λήμμα: "Παλαίφατος ο Πάριος".
5. Στην πραγματικότητα δίνονται "εξηγήσεις" μόνο για τις 46 πρώτες ιστορίες. Οι τελευταίες έξι φαίνεται πως αποτελούν προσθήκες ενός μεταγενέστερου συγγραφέα, είναι γραμμένες με ένα διαφορετικό στυλ και δεν περιλαμβάνουν επεξηγήσεις
6. W. Smith, A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, "Palaephatus 4".
7. Νεοελληνικές εκδόσεις:
•  Παλαιφάτου Περί απίστων (αρχαίο κείμενο και μετάφραση), εκδ. Βάνιας, 2000.
•  Έφορος, Παλαίφατος Άπαντα (αρχαίο κείμενο και μετάφραση), εκδ. Κάκτος, 2001.

(Το άρθρο αναρτήθηκε από τον υπογράφοντα και στην ελληνική Βικιπαίδεια)

---

Παλαίφατος ο Αθηναίος

Ο Παλαίφατος ο Αθηναίος ήταν σύμφωνα με την Σούδα[1] μυθικός επικός ποιητής, γιος του Ακταίου και της Βοιούς ή του Ιοκλέους και της Μετάνειρας ή, κατ᾿ άλλους, του Ερμή. Θεωρούνταν αρχαιότερος από τον Όμηρο ή ακόμη και από την Φημονόη (την μυθική πρώτη Πυθία των Δελφών που είχε, όπως λέγανε, επινοήσει το δακτυλικό εξάμετρο για να εκφράζει τους χρησμούς της).

Σύμφωνα πάντα με την Σούδα, ο Παλαίφατος είχε γράψει τα έπη:  
•  Κοσμοποιΐα
•  Ἀπόλλωνος καὶ Ἀρτέμιδος γοναί
•  Ἀφροδίτης καὶ Ἔρωτος φωναὶ καὶ λόγοι 
•  Ἀθηνᾶς ἔρις καὶ Ποσειδῶνος
•  Λητοῦς πλόκαμος

Ο ποιητής του 5ου μ.Χ. αιώνα Χριστόδωρος ο Κοπτίτης σε ένα ποίημα του που σώζεται στο δεύτερο βιβλίο της Ελληνικής Ανθολογίας παρουσιάζει τον Παλαίφατο ως σεβάσμιο δαφνοστεφανομένο βάρδο και προφήτη:[2]
      δάφνῃ μὲν πλοκαμῖδα Παλαίφατος ἔπρεπε μάντις
      στεψάμενος, δόκεεν δὲ χέειν μαντώδεα φωνήν.[3]

---

1. Λεξικόν Σουΐδα (Σούδα), λήμμα: "Παλαίφατος Ἀθήνησιν ἐποποιός".
2. W. Smith, A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, "Palaephatus of Athens".
3. Ελληνική (Παλατινή) ανθολογία, βιβλίον β΄("Ἔκφρασις τῶν ἀγαλμάτων τῶν εἰς τὸ δημόσιον γυμνάσιον τοῦ ἐπικαλουμένου Ζευξίππου"), στ. 36-37 ("Εἰς ἄγαλμα Παλαιφάτου").

(Το άρθρο αναρτήθηκε από τον υπογράφοντα και στην ελληνική Βικιπαίδεια)

---

Παλαίφατος ο Αβυδηνός

Ο Παλαίφατος ο Αβυδηνός ήταν ιστοριογράφος του 4ου π.Χ. αιώνα από την Άβυδο της Αιγύπτου. Κατά την νεότητά του υπήρξε ερωμένος του Αριστοτέλη.[1]

Η Σούδα[2] μνημονεύει τους τίτλους κάποιων συγγραμμάτων του (Κυπριακά, Δηλιακά, Αττικά, Αραβικά), τα οποία όμως έχουν ολοσχερώς απολεσθεί.

---

1. W. Smith, A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, "Palaephatus of Abydus".
2. Λεξικόν Σουΐδα (Σούδα), λήμμα: "Παλαίφατος Ἀβυδινός".

(Το άρθρο αναρτήθηκε από τον υπογράφοντα και στην ελληνική Βικιπαίδεια)

---

Παρθένιος ο Χίος ή Παρθένιος Χάος

Ο Παρθένιος από τη Χίο, ο επονομαζόμενος Χάος, ήταν ένας από τους αρχαιότερους επικούς ποιητές και θεωρούνταν απόγονος του Ομήρου. Σύμφωνα με τη Σούδα συνέθεσε ένα έργο για τον πατέρα του τον Θέστορα και ένα άλλο "Περί μεταμορφώσεως".[1] 

---

1. Σούδα, λήμμα: "Παρθένιος Χῖος".
•  W. Smith, A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, "Parthenius of Chios or Parthenius Chaos".

---

Παρθένιος ο Νικαεύς

Ο Παρθένιος ήταν ποιητής του 1ου π.Χ. αιώνα από τη Νίκαια ή τη Μύρλεια (Μύρλεα) της Βιθυνίας.

Κατά τον Γ' Μιθριδατικό πόλεμο (73 π.Χ.) συνελήφθη αιχμάλωτος και οδηγήθηκε στη Ρώμη ως λάφυρο κάποιου Ρωμαίου ονόματι Κίννα (που ίσως σχετιζόταν, αν δεν ήταν το ίδιο πρόσωπο, με τον Ρωμαίο ποιητή Έλβιο Κίννα).[1] Αργότερα ως απελεύθερος δίδαξε ελληνικά και ελληνική ποίηση πρώτα στη Ρώμη και μετέπειτα στη Νεάπολη, όπου είχε ως μαθητή και τον ποιητή Βιργίλιο.

Ο Παρθένιος φαίνεται πως υπήρξε πολυγραφότατος ποιητής.[2] Έγραψε ελεγείες (η Σούδα τον αποκαλεί ελεγειοποιό)[3], επύλλια, καθώς και πένθιμα και προπεμπτικά ποιήματα. Μετέφρασε επίσης στα λατινικά ποιητικές συνθέσεις του Ευφορίωνα.[4] Ο Στέφανος Βυζάντιος και άλλοι αρχαίοι συγγραφείς μνημονεύουν τους τίτλους αρκετών έργων του: Ελεγεία εις Αφροδίτην, Ανθίππη, Δήλος, Κριναγόρας, Μεταμορφώσεις, Ηρακλής, Ίφικλος, Μυττωτός, Επικήδειος εις Βίαντα, Επικήδειος εις Αρχελαΐδα, Επικήδειος εις Αυξίθεμιν, Λευκαδίαι, Προπεμπτικός κ.α. [5] Από τα πιο σημαντικά έργα του Παρθένιου οι "Μεταμορφώσεις" μάλλον αποτελούνταν από ελεγειακά δίστιχα και το περιεχόμενό τους ήταν ανάλογο με αυτό των "Μεταμορφώσεων" του Οβιδίου.[6] Περίφημος ήταν και ο επικήδειος που συνέθεσε για τον θάνατο της γυναίκας του, ένα έργο τριών βιβλίων με τίτλο "Αρήτη".

Από τα ποιήματα του Παρθένιου σώθηκαν λίγα μόνον αποσπάσματα. Αντίθετα, έφθασε ως την εποχή μας ακέραια μια συλλογή 36 ερωτικών ιστοριών σε πεζό λόγο (Ερωτικά παθήματα) τις οποίες κατέγραψε ο Παρθένιος για τον φίλο και προστάτη του Ρωμαίο ποιητή Κορνήλιο Γάλλο (Cornelius Gallus).[7]

Η επίδραση του Παρθένιου στους σύγχρονους και μεταγενέστερους του Λατίνους ποιητές φαίνεται πως υπήρξε ιδιαίτερα σημαντική. Ένα επίγραμμα στο ενδέκατο βιβλίο της Ελληνικής Ανθολογίας (XI.130) γραμμένο από τον Πωλλιανό (2ος μ.Χ. αι.) τον τοποθετεί δίπλα στον μεγάλο αλεξανδρινό ποιητή Καλλίμαχο ως ισάξιο του.

---

 Σημειώσεις

1. Ο Γάιος Έλβιος Κίννας (Gaius Helvius Cinna) ήταν ποιητής του 1ου π.Χ. αιώνα, και κάποια εποχή ταξίδεψε στη Βιθυνία μαζί με τον επίσης ποιητή φίλο του Κάτουλλο. Το βασικό του έργο με τίτλο "Σμύρνα" ήταν ένα επύλλιο με θέμα το ερωτικό πάθος της ομώνυμης πριγκίπισσας για τον πατέρα της Κινύρα, τον βασιλιά της Κύπρου. Στα ποιήματά του διακρινόταν η έντονη επίδραση του Παρθενίου.
2. Α. Λέσκυ, Ιστορία της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, σελ. 1039, εκδ. Κυριακίδη, 2011.
3. Σούδα, λήμμα: "Παρθένιος Νικαεύς".
4. Φ. Μοντανάρι, Ιστορία της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, σελ. 759, εκδ. USP, 2010.
5. W. Smith, A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, "Parthenius of Nicaea".
6. Μοντανάρι, ό.π.
7. R. Hercher, Ερωτικών λόγων συγγραφείς - Erotici scriptores graeci, "Παρθενίου Νικαέως: Περὶ ἐρωτικῶν παθημάτων", tom. I, σελ. 1-33, Λειψία, 1858.
(Ελεύθερη διαδικτυακή δημοσιεύση αρχαίου κειμένου: Παρθένιος ὁ Νικαεύς: Ἐρωτικὰ παθήματα)

---

Πολύζηλος ο Αθηναίος

Ο Πολύζηλος ο Αθηναίος (5ος αι. π.Χ.) ήταν ποιητής της παλαιάς αττικής κωμωδίας.

Η Σούδα αναφέρει τα έργα του Δημοτυνδάρεως, Νίπτρα, Αφροδίτης γοναί [γέννηση], Διονυσίου γοναί, Μουσών γοναί. Σ' αυτά η Ευδοκία πρόσθετε και το Άρεως γοναί[1]. Ο Δημοτυνδάρεως ήταν μια κωμωδία πολιτικού περιεχομένου με θέμα την ανατροπή του Θηραμένη το 411 π.Χ.· τα άλλα έργα ήταν παρωδίες μύθων[2].

Σώθηκαν ελάχιστα αποσπάσματα που περιελήφθησαν από τον Αύγουστο Μάινεκε στη συλλογή Fragmenta comicorum Graecorum [Αποσπάσματα Ελλήνων κωμικών][3].

---

1. W. Smith, A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, "Polyzelus 3".
2. P. Kroh, Λεξικό αρχαίων συγγραφέων Ελλήνων και Λατίνων, εκδ. USP, 1996.
3. A. Meineke, Fragmenta comicorum Graecorum, Reimer, 1840.
•  I. C. Storey,  Fragments of Old Comedy, Volume III: Philonicus to Xenophon. Adespota, σελ. 204-  213, Loeb Classical Library 515, Harvard University Press, 2011.

(Το άρθρο αναρτήθηκε από τον υπογράφοντα και στην ελληνική Βικιπαίδεια)

---